چرم مادهای با منشا حیوانی است که از پوست حیوانی به دست میآید و با فرایند دباغی، ساختار آن برای استفاده پایدار و تولید محصولات مختلف تثبیت میشود. بنابراین تفاوت پوست خام و چرم فقط در ظاهر نیست؛ فرایند دباغی، ساختار پوست را به مادهای با دوام و قابل استفاده تبدیل میکند. در تعریف استاندارد صنعت، چرم باید ساختار الیافی اصلی پوست را تا حد زیادی حفظ کرده باشد و پس از دباغی در برابر فساد پایدار شود.
برای شناخت چرم و انتخاب یک محصول چرمی مناسب، واقعا دانستن نام حیوان به تنهایی کافی نیست! باید چند ویژگی را همزمان ببینید و بررسی کنید. به همین دلیل، چرم گاوی و فولگرین دو پاسخ به یک سؤال نیستند. اولی به منشا پوست اشاره میکند و دومی به نوع ساختار و فرآوری یک محصول چرم! همین تفاوت، پایه شناخت درست انواع چرم است.
در این مقاله از مجله باتکاپ، درباره چرم و محصولات آن از مبدا تا کمد لباسهای شما صحبت میکنیم. همراه ما باشید!
چرم چیست و چه تفاوتی با پوست دارد؟
چرم از پوست حیوانی تولید میشود و پوست خام پیش از دباغی هنوز ساختاری ناپایدار دارد و در صورت نگهداری نامناسب دچار فساد میشود. در فرایند دباغی، مواد آن با ساختار پوست واکنش میدهند و آن را برای استفاده به عنوان یک ماده پایدار آماده میکنند.
استاندارد ISO 15115، چرم را پوستی با ساختار الیافی تعریف میکند که دباغی شده تا در برابر فساد پایدار شود. این تعریف همچنین میان چرم و موادی که از خرد کردن الیاف و تبدیل آنها به ورق یا شکل جدید به دست میآیند، تفاوت میگذارد.
این تفاوت مهم است، چون اصطلاحاتی که در بازار برای محصولات چرم به کار میروند همیشه یک معنای دقیق و یکسان ندارند. برای مثال، عبارتهایی مانند چرم اصل به تنهایی اطلاعات کافی درباره منشا، لایه، نوع پرداخت یا کیفیت محصول در اختیار شما نمیگذارند.
چرم چگونه تولید میشود؟
تولید چرم تک مرحلهای نیست، بلکه مجموعهای از عملیات است که از آمادهسازی پوست شروع میشود و با پرداخت نهایی به پایان میرسد. جزئیات این فرایند بسته به نوع پوست، کاربرد نهایی و روش دباغی متفاوت است، اما میتوان مسیر اصلی را در چند مرحله خلاصه کرد.
۱. آمادهسازی پوست
پوست خام باید از آلودگیها، نمک نگهدارنده، چربی و بخشهای اضافی پاک شود. مو یا پشم نیز بسته به نوع محصول نهایی ممکن است حذف شود. در همین مرحله، در صورت نیاز پوست میتواند به لایههایی با ضخامت متفاوت تقسیم شود. این تقسیم روی نوع چرم حاصل و کاربرد نهایی آن تأثیر دارد.
۲. دباغی
دباغی مرحلهای است که پوست ناپایدار را به مادهای پایدارتر برای استفاده تبدیل میکند. روشهای مختلفی برای دباغی وجود دارد و دباغی کرومی و گیاهی از شناختهشدهترین آنها هستند. تفاوت روش دباغی فقط در نام فرایند نیست؛ روش و ترکیبات استفادهشده میتوانند بر ویژگیهایی مانند ظاهر، نرمی، رنگپذیری و رفتار نهایی چرم اثر بگذارند.
۳. دباغی مجدد و عملیات تکمیلی
پس از دباغی، بسته به مشخصات موردنظر، عملیات دیگری برای تنظیم ویژگیهای چرم انجام میشود. رنگرزی، نرمسازی و تنظیم ضخامت از جمله عملیات مرتبط با آمادهسازی چرم برای کاربرد نهایی هستند.
۴. خشککردن و عملیات مکانیکی
چرم برای رسیدن به ضخامت، نرمی و ظاهر موردنظر تحت عملیات مکانیکی مختلف قرار میگیرد. این عملیات میتوانند به تنظیم ساختار و ویژگیهای سطحی آن کمک کنند.
۵. پرداخت نهایی
در مرحله پرداخت، ظاهر سطح و برخی ویژگیهای عملکردی چرم تنظیم میشود. میزان پرداخت میتواند از ظاهر بسیار طبیعی و قابل مشاهده بودن دانههای سطح تا سطحی یکنواختتر و پوششدادهشده متغیر باشد. برای نمونه، در چرمهای اصلاحشده، سطح برای کاهش برخی ناهماهنگیها پرداخت بیشتری میشود.
انواع چرم را بر چه اساسی دستهبندی میکنند؟
چرم در یک تقسیمبندی کلی به چرم طبیعی و مصنوعی (شبیه چرم) تقسیم میشود، اما هر کدام از این دو گروه میتوانند انواع مختلفی داشته باشند. در چرم طبیعی، تفاوتها میتواند به لایه پوست، میزان حفظ سطح طبیعی، روش پرداخت و ویژگی نهایی مربوط باشد؛ در مواد مصنوعی نیز نوع ماده اولیه و ساختار تولید، ویژگی محصول را تعیین میکند.
توجه کنید که طبق تعریف ISO، خودِ چرم باید منشا حیوانی داشته باشد و ساختار الیافی اصلی پوست را تا حد زیادی حفظ کرده باشد. موادی که از الیاف خرد شده پوست و چسب دوباره به شکل ورق ساخته میشوند، چرم محسوب نمیشوند!
برای شناخت انواع چرم، ابتدا باید دو نوع دستهبندی را از یکدیگر جدا کنید:
- دستهبندی بر اساس منشا حیوانی؛ مثل چرم گاوی، گوسفندی و بزی
- دستهبندی بر اساس ساختار، لایه و فرآوری؛ مثل فولگرین، تاپگرین، اسپلیت، جیر و نبوک
این دو دستهبندی رقیب یکدیگر نیستند. یک چرم میتواند منشا گاوی داشته باشد و همزمان از نوع فولگرین یا اسپلیت باشد. همین نکته یکی از رایجترین ابهامها هنگام خرید محصولات چرمی است.
آیا چرم طبیعی بهتر از چرم مصنوعی است؟
یکی از پرتکرارترین سوالات دنیای چرم، همین سوال است. درواقع برخی از افراد ممکن است خیلی پاسخ قاطعی به این سوال بدهند و بگویند قطعا طبیعی! اما نمیتوان گفت چرم طبیعی در همه کاربردها بهتر از چرم مصنوعی است؛ تفاوت اصلی این دو در ساختار ماده و رفتاری است که در طول استفاده از خود نشان میدهند.
چرم طبیعی با ساختاری از دل وجان طبیعیت به دست میآید، در حالی که چرم مصنوعی از مواد ساخته میشود و ویژگیهای سطح و ظاهر آن با ساختار ماده تولیدشده تعیین میشود. این تفاوت میتواند روی دوام، انعطافپذیری، تغییر ظاهر در طول زمان، حس سطح، نیاز به نگهداری و قیمت اثر بگذارد.
از آنجایی که تشخیص چرم طبیعی از چرم مصنوعی، کاری دشوار است؛ اگر دوام و تغییر طبیعی ظاهر در طول زمان برایتان اهمیت دارد، چرم طبیعی میتواند انتخاب مناسبتری باشد. اگر قیمت پایینتر، یکنواختی ظاهری یا برخی ویژگیهای کاربردی و نگهداری سادهتر برایتان اولویت دارد، برخی مواد مصنوعی میتوانند انتخاب منطقیتری باشند.
6 روش برای ارزیابی کیفیت چرم
کیفیت چرم را نمیتوان با یک معیار واحد سنجید. نوع پوست، ساختار، ضخامت، میزان فرآوری، نوع پرداخت و ویژگیهای عملکردی همگی در ارزیابی نقش دارند.
- ساختار و سطح چرم، باید متناسب با نوع آن بررسی شود. سطح کاملا یکنواخت، سطح طبیعی، سطح پرزدار یا سطح اصلاح شده هرکدام میتوانند نتیجه یک فرآیند متفاوت باشند. پس طبیعی بودن یا یکنواخت بودن سطح به تنهایی نشانه کیفیت نیست.
- ضخامت، یک کمربند، کیف، کفش یا محصول ظریف به ضخامت یکسانی نیاز ندارند. حتی در یک محصول واحد نیز ممکن است بخشهای مختلف به ویژگیهای متفاوتی نیاز داشته باشند.
- میزان فرآوری، پرداخت سطح میتواند ظاهر، لمس و برخی ویژگیهای عملکردی چرم را تغییر دهد. چرمهای طبیعیتر و کمپرداختتر معمولاً ویژگیهای سطح اصلی را بیشتر نشان میدهند، در حالی که پرداخت بیشتر میتواند ظاهر یکنواختتر و کنترلشدهتری ایجاد کند.
- انعطافپذیری، کفش به رفتاری متفاوت از یک کیف ساختاریافته نیاز دارد و یک کمربند نیز نباید دقیقاً مانند چرم یک کیف نرم رفتار کند.
- دوام، فقط به نوع چرم وابسته نیست. ضخامت، ساختار، فرآوری، نوع پرداخت و نحوه ساخت محصول هم میتوانند بر عملکرد نهایی اثر بگذارند.
- کیفیت ساخت محصول، ممکن است دو محصول از یک نوع چرم ساخته شوند، اما یکی به دلیل دوخت بهتر، آستر مناسبتر، یراق باکیفیتتر، الگوی برش دقیقتر و مونتاژ بهتر، عملکرد بسیار بهتری داشته باشد.
آیا کیفیت چرم، تفاوتی در کیفیت محصولات چرمی ایجاد میکند؟
کیفیت چرم روی دوام، ظاهر، انعطافپذیری و رفتار محصول اثر میگذارد، اما نمیتواند کیفیت محصول چرم را تعیین کند. کیفیت نهایی زمانی شکل میگیرد که چرم مناسب با طراحی، برش، دوخت و سایر اجزای محصول بهدرستی ترکیب شده باشد.
برای مثال، اگر شما صاحب دو کیف چرم زنانه باشید، ممکن است واقعا از یک نوع چرم ساخته شده باشند، اما اگر یکی برش دقیق، دوخت محکم، آستر بادوام و یراقآلات مناسبی داشته باشد و دیگری در همین بخشها ضعیفتر عمل کند، عملکرد و طول عمر آنها یکسان نخواهد بود.
شما میتوانید برای ارزیابی یک محصول چرمی، این موارد را بررسی کنید:
- نوع و کیفیت چرم: آیا ویژگیهای چرم با کاربرد محصول تناسب دارد؟
- ضخامت چرم: آیا ضخامت برای نوع محصول و میزان استفاده مناسب است؟
- برش و فرمدهی: آیا قطعات دقیق و بدون ناهماهنگی برش خوردهاند؟
- دوخت: آیا دوختها منظم و در نقاط تحت فشار بهاندازه کافی مستحکم هستند؟
- یراقآلات: آیا زیپ، قفل، سگک و سایر یراقها کیفیت و استحکام مناسبی دارند؟
- آستر: آیا آستر متناسب با کاربرد و میزان استفاده انتخاب شده است؟
- اتصال اجزا: آیا دسته، بند، گوشهها و سایر قسمتهای تحت فشار بهدرستی متصل شدهاند؟
- پرداخت سطح: آیا نوع پرداخت و پوشش سطح با کاربرد و ظاهر مورد انتظار محصول تناسب دارد؟
راهنمای حرفهای انتخاب محصولات چرم
برای انتخاب محصول چرمی مناسب، ابتدا کاربرد و اولویت خود را مشخص کنید و بعد چرم و کیفیت ساخت را بر اساس همان نیاز مقایسه کنید. یک محصول چرم نمیتواند برای همه افراد و همه کاربردها بهترین انتخاب باشد.
- اگر دوام برایتان مهم است!
بهجای تمرکز روی نام چرم، کیفیت ساخت محصول و تناسب چرم با میزان استفاده را بررسی کنید. ضخامت مناسب، دوخت محکم، اتصال درست اجزا و استفاده از یراقآلات مقاوم، در محصولی که قرار است هر روز استفاده شود اهمیت زیادی دارد. برای مثال، در انتخاب کفش چرم رسمی مردانه، علاوه بر نوع چرم، کیفیت دوخت، ساختار کفش و مقاومت اجزای آن را هم در نظر بگیرید.
- اگر ظاهر رسمی و مرتب میخواهید!
به نوع پرداخت و یکنواختی سطح چرم توجه کنید. چرمهایی با سطح صاف و پرداخت کنترلشده معمولا ظاهر رسمیتری ایجاد میکنند. در اینجا یکنواختتر بودن سطح لزوما به معنی کیفیت پایینتر نیست. این معیار برای انتخاب محصولاتی مانند کیف چرم اداری زنانه اهمیت بیشتری پیدا میکند، چون ظاهر و ساختار محصول باید با محیط کاری و استفاده روزمره هماهنگ باشد.
- اگر نرمی و انعطاف برایتان مهم است!
فقط به نرمترین چرم موجود فکر نکنید. نرمی باید با کاربرد محصول هماهنگ باشد. برای محصولی که نیاز به انعطاف دارد، چرم نرم میتواند مناسبتر باشد؛ اما در محصولی که باید فرم خود را حفظ کند، استحکام و ساختار اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای مثال در انتخاب یک اکسسوری چرم، بهتر است میزان انعطاف، ضخامت و نوع استفاده را متناسب با محصول بررسی کنید.
- اگر نگهداری آسان میخواهید!
به نوع سطح چرم توجه کنید. چرمهای صاف معمولا برای استفاده روزمره سادهتر نگهداری میشوند، در حالی که سطوح پرزدار مانند جیر و نبوک به مراقبت متفاوت و حساسیت بیشتری در برابر آلودگی و رطوبت نیاز دارند.
- اگر بین دو محصول با قیمت متفاوت مردد هستید!
فقط نوع چرم را مقایسه نکنید. چرم، کیفیت ساخت، دوام مورد انتظار و کاربرد واقعی محصول را در کنار قیمت ببینید. محصول گرانتر زمانی ارزش خرید بیشتری دارد که کیفیت و دوام بالاتری متناسب با نیاز شما ارائه کند.
سخن پایانی
مسئله این است که چرم برای مصرفکننده یک متریال آشنا اما ناشناخته است. مردم اسمهایی مثل فول گرین، نبوک، جیر، ناپا، چرم طبیعی، مصنوعی، گاوی یا گوسفندی را میبینند، اما معمولا نمیدانند این تفاوتها در استفاده واقعی چه معنایی دارند. در نتیجه انتخاب محصول اغلب به قیمت، ظاهر و اعتماد به فروشنده تقلیل پیدا میکند. با اینحال ما در فروشگاه باتکاپ معتقدیم، شما وقتی بدانید چرم یک اسم شیک برای لحظه خرید نیست بلکه یک عمر لذت بردن از زیبایی و اصالت است؛ وقتی بدانید سطح جیر و نبوک با چرم صاف یکسان نیست، انتظارهایتان تغییر میکند.
سوالات متداول
در ادامه به برخی از سوالهای پرتکرار درباره چرم و شناخت آن پرداختهایم:
1. چرم چیست؟
چرم مادهای با منشأ حیوانی است که از پوست یا پوستحیوانی با حفظ ساختار الیافی اصلی و از طریق دباغی و فرآوری به دست میآید. دباغی باعث میشود پوست خام به مادهای پایدار و قابل استفاده تبدیل شود.
2. پوست و چرم چه تفاوتی دارند؟
پوست خام هنوز دباغی نشده و از نظر نگهداری و پایداری با چرم نهایی تفاوت دارد. چرم حاصل فرآوری و دباغی پوست است.
3. چرم از چه حیواناتی تهیه میشود؟
چرم میتواند از پوست حیوانات مختلفی مانند گاو، گوسفند و بز تهیه شود و برخی محصولات نیز از پوست حیوانات دیگر ساخته میشوند. نوع حیوان تنها یکی از معیارهای شناخت چرم است.
4. بهترین نوع چرم چیست؟
یک پاسخ واحد برای همه کاربردها وجود ندارد. بهترین انتخاب به کاربرد، دوام مورد انتظار، ظاهر، نرمی، بودجه و میزان نگهداری موردنظر شما بستگی دارد.
5. چرم فولگرین چیست؟
فولگرین چرمی است که سطح دانهای اصلی آن حفظ شده است. این نوع چرم میتواند ویژگیهای طبیعی سطح را بیشتر نشان دهد، اما برای ارزیابی محصول نهایی باید ساخت و کاربرد آن را نیز بررسی کرد.
6. تفاوت فولگرین و تاپگرین چیست؟
هر دو به بخشهای بالایی ساختار چرم مربوطاند، اما میزان و نوع فرآوری سطح میتواند متفاوت باشد. فولگرین بر حفظ سطح دانهای تأکید دارد، در حالی که تاپگرین میتواند تحت اصلاح و پرداخت سطحی قرار گرفته باشد.
7. تفاوت جیر و نبوک چیست؟
هر دو سطحی نرم و پرزدار دارند، اما جیر معمولاً با سطح گوشتی یا لایه اسپلیت مرتبط است، در حالی که نبوک از پرداخت سطح دانهای چرم ایجاد میشود.
8. آیا چرم گاوی بهتر از چرم گوسفندی است؟
نه بهصورت مطلق. این دو منشأ متفاوتی دارند و ویژگیهای آنها برای کاربردهای مختلف میتواند مناسبتر باشد. انتخاب باید بر اساس نیاز محصول انجام شود.
9. آیا ضخامت بیشتر نشانه کیفیت بالاتر چرم است؟
خیر. ضخامت باید با کاربرد محصول متناسب باشد. چرم ضخیمتر در یک محصول میتواند مزیت باشد و در محصول دیگر باعث کاهش انعطاف یا راحتی شود.
10. آیا فولگرین همیشه بهترین انتخاب است؟
خیر. فولگرین ویژگیهای خاص خود را دارد، اما بهترین انتخاب به کاربرد و اولویت شما بستگی دارد.
11. چطور کیفیت چرم را تشخیص دهیم؟
نوع منشأ، ساختار، میزان فرآوری، پرداخت، ضخامت و انعطاف را بررسی کنید و همزمان کیفیت ساخت محصول، دوخت، یراق، آستر و نقاط تحت فشار را در نظر بگیرید.
دیدگاه خود را بنویسید